Klokkenluiders voor de rechter

Het was twee keer na elkaar verschieten. Eerst wil een partijgenoot van Merkel dat Greenpeace voor de rechter verschijnt. De NGO lekte onlangs documenten over TTIP. In dat handelsverdrag tussen Europa en de VS staat geen van beide T’s voor ‘transparantie’. Nu lees ik dat de klokkenluiders en journalist achter de ‘Luxleaks’ serieuze straffen dreigen te krijgen in Luxemburg.

Het is ondertussen al veertien jaar geleden dat het magazine Time een drietal klokkenluiders uitriep tot ‘Man of the year’. Je zou verwachten dat we ze ondertussen omarmen. Zijn we niet tevreden dat we weten dat er miljarden verborgen zitten in belastingsparadijzen? Of dat we weet hebben van een handelsbeleid in wording dat mogelijks onze gezondheid en milieu schaadt? Onthul je gegevens die onontbeerlijk zijn voor een democratisch debat? Vriendelijk bedankt, maar zorg dat je een goede advocaat hebt.

Niet alleen klokkenluiders hebben het moeilijk. Zelfs de ruimte voor een kritische noot wordt in het algemeen steeds kleiner. Neem Abou Jahjah, wiens uitlatingen bij sommigen niet in de smaak vallen. Een terrorist kun je hem bezwaarlijk noemen. Toch slaagde Pol Van Den Driessche er in om hem met een subtiele lastercampagne weg te houden van een benefiet tegen kanker. Diezelfde Abou Jahjah zorgde zowaar voor een crissette bij uitgeverij De Bezige Bij, omdat andere auteurs hem niet moesten. Als zelfs in zo’n intellectueel bastion er geen ruimte meer is voor het vrije woord, waar dan nog wel?

In mijn job ontmoet ik regelmatig activisten, vooral buiten Europa. Ze weten maar al te goed wat de consequenties zijn van kritiek op het beleid. In 2015 leefden zes op zeven mensen in een samenleving waar basisrechten als vrijheid van vereniging en expressie gekortwiekt worden. Het ziet er naar uit dat het er dit jaar niet op zal verbeteren. Israël nam maatregelen tegen ngo’s en ook vandaag zien we dat in China ngo’s zwaar gemuilkorfd worden.

Het is pijnlijk om gelijkaardige tendenzen in de eigen achtertuin te voelen. Het zou wereldvreemd zijn om daar geen aandacht voor te hebben. Ook al zijn de consequenties hier niet letterlijk levensbedreigend, zoals in het Zuiden. Eén ding begrijp ik niet aan al die muilkorvers en vervolgers van klokkenluiders. Waarom laten ze zich niet uitdagen door een kritische boodschap? Vinden ze het niet saai alleen te luisteren naar mensen die zeggen wat je toch al denkt? Alleszins, saaie mensen moeten ook leren dat tegenspraak een essentieel onderdeel van democratie is.

 

prev
next